Kawruh Jowo: “Pintere Wong Jawa ana ing tembung Kerata Basa”

Mata pelajaran basa jawa pancen wis suwe ora tak demok.. Jaman SD nganti SMP wae aku oleh pelajaran bahasa daerah, jaman SMA aku wis ga entuk maneh.

Aku pengen ngelingke kanca-kanca kabeh bab iki. Miturut ilmu bahasa, ana tembung kang dadi tembung amarga bunyi utawa suarane kang krungu, lan artine.

  • contone tekek, jenenge tekek mergo suarane tekek… tekeeekk..
  • Tas kresek, mergo suarane kresek-kresek, lan sak panunggalane. Wong jawa malah luwih cerdas maneh ngartike tembung iku kanthi ngawur, sak-sake, nanging pas banget karo artine tembung kuwi.
  • contone wong jawa ora ngomong “nasi”, nanging sega, amarga sega kuwi (artine)  mbeseSEG (ning) dan marakke leGA.

    Conto liyane:

  1. gedhang : digeget sakbubare madhang,
  2. kerikil : keri nang sikil
    • malah ana ing teknologi, wong jawa uga nggawe kerata basane, contone:
  1. Sepeda : asepe tidak ada
  2. Sepur :asepe metu ndhuwur
    • Ana maneh conto kang ana hubungane karo masalah agama:
  1. Ndilalah : Adiling gusti Allah
  2. Ndelalah: ngandel marang Allah (percaya marang Tuhan)
  • Ana uga plesetan-plesetan kang ana di-kerata basa-ke:
  1. Garwo : sigaraning nyawa (asline), njur diplesetke dadi “ketemune barang sigar karo barang dowo
  2. kerikil : keri nang sikil, njur ana sing takon, “lha yen keripik”??… keri-keri ning…..(ning apik..)
  • conto liyane yaiku :
    1. Bapak = bab apa-apa pepak (pepak kawruh lan pengalaman)
    2. Batur = embat-embataning tutur
    3. Bocah = mangane kaya kebo, pagaweane ora kecacah
    4. Brekat = mak breg diangkat
    5. Cangkir = dianggo nyancang piker
    6. Cengkir = kencenging piker
    7. Copet = ngaco karo mepet-mepet
    8. Denawa = ngeden hawa (nguja hawa napsu)
    9. Desember= gedhe-gedhene sumber
    10. Garwa = sigaraning nyawa
    11. Gedhang = digeget leh bar madhang
    12. Gethuk = yen digeget karo manthuk-manthuk
    13. Gerang = segere wis arang
    14. Guru = digugu lan ditiru
    15. Gusti = bagusing ati
    16. Kaji = tekade siji (ngantebi panembahe marang Gusti Allah)
    17. Kathok = diangkat sithok-sithok
    18. Kodhok = teka-teka ndhodhok
    19. Kutang = sikute diutang
    20. Krikil = keri ing sikil
    21. Kuping = kaku njepiping
    22. Kupluk = kaku tur nyempluk
    23. Kursi = yen diungkurake banjur isi
    24. Ludruk = gulune gela-gelo, sikile gedrag-gedrug
    25. Maling = njupuk amale wong sing ora eling
    26. Mantu = dieman-eman meksa metu
    27. Perawan = yen pepara (lelungan) kudu wayah awan
    28. Saru = kasar tur kleru
    29. Sekuter = sambi sedheku mlaku banter
    30. Sepuh = sabdane ampuh
    31. Simah = isining omah
    32. Sirah = isining rah
    33. Siti = isi bulu bekti
    34. Sopir = yen ngaso mampir (ing warung)
    35. Sruwal = saru yen nganti uwal
    36. Tandur = nata karo mundur
    37. Tapa = tatane kaya wong papa
    38. Tarub = ditata supaya katon murub (asri)
    39. Tayub = ditata supaya katon guyub
    40. Tebu = antebing kalbu
    41. Tepas = titip napas
    42. Tuwa = ngenteni metune nyawa ; untune wia rowa
    43. Wanita = wani ing tata
    44. Wedang = dianggo gawe kadang
    45. Weteng = ruwet tur peteng

Nha, kowe kabeh uga bisa nggawe seko ukara lan tembung-tembungmu dhewe..

Ayo nggawe sakkarepmu dhewe.. guyon maton lan guyon waton.. bebas nang kene… sumangga..

(Dikutip lan diselarasake saka tulisane aguspu, ing http://jawajowo.blogspot.com/, saka http://www.ojonesu.com/)